بسياري از كساني كه براي اولين بار ترانه­اي از محسن نامجو مي­شنوند،از اينكه اشعار کلاسیک و نو با لحن و آهنگي متفاوت و متناسب معنای شعر، اجرا شده­اند، دچار تعجب و تحير مي­گردند. آواز ايراني استوار به شعر، همواره لحني جدي و در عين حال محزون و اندرزگو داشته است. در حالي كه با بررسي لحن شعر قدمايي ابيات مطايبه و طنزآميز بسياري خودنمايي مي­كنند مثلاً در غزل معروف "در نظربازي ما بيخبران حيرانند" بيتي اينچنين به چشم مي خورد:

"مفلسانيم و هواي مي و مطرب داريم

آه اگر خرق پشمين به گرو نستانند"

اين بيت در هركدام از گوشه­هاي موسيقي سنتي كه خوانده شود، كاملاً مبين لحن و معناي پارودي يا طنزتلخ آن نخواهد بود.

در شعر مولانا نيز شاهد مثال فراوان است،مثلاً:

"دوش چه خورده­اي دلا، راست بگو نهان مكن

چون خمشان بي گنه روي بر آسمان مكن

باده خاص خورده اي،نقل خلاص خورده اي

بوي شراب مي زند،خربزه در دهان مكن"

اين شعر تلخ است ولي طناز، پس اگر با لحني جدي خوانده شود،جنبۀ طنزآميز آن بروز نمي­كند حتي اگر در تصنيفي با ضرباهنگ تند اجرا شود. اگر بپذيريم كه لحن پاروديك يا به طور كلي الحان متنوع در آواز اصيل ايراني ناديده گرفته شده است، مي­توان به يكي از تفاوت­هاي آشكار آثار نامجو با آثار سنتي پي برد و در مورد نوگرایی وی قضاوت کرد. شعر حافظ از حنجره  نامجو امروزي به گوش مي­رسد. (آنچنان که هست.) حتي آن چند صدايي مورد نظر ادبيات پست مدرن در اجراهاي گوناگون مثلاً در "زلف بر باد مده" رخ مي­نماياند؛ به عنوان مثال دوباره گوش كنيد به:

"رحم كن بر من مسكين و به فريادم رس

تا به خاك در آصف نرسد فريادم"

صداي نامجو در هنگام اجراي اين بيت شبيه لحن شخص سالخورده­اي است مسكين و سرگردان و مخمور. (شاهديم كه در مينياتورها هم حافظ را پيري فرتوت نشان داده­اند كه البته چون نقاشي معطوف به امر واقعي است،ممكن است اين تصوير از حافظ درست نباشد اما لحن ابيات را مي­توان با خوانش درست پيدا كرد و به نتيجه رسيد.)

محسن نامجو اگرچه امروز به شهرت رسيده است اما بسياري علاقه­مندان، از 12سال پيش شاهد جوشش و تكاپوي هنرمندانه او بوده­اند. براي من نیز خاطره اجراهاي اختصاصی نامجو در سال 1376كه از نزديك شاهدشان بودم فراموش نشدني است.امیدوارم همواره در حال و هوای آفرینش هنری بماند و ناملایمات فرهنگی و اجتماعی او را آزرده نسازد.

www.mohsennamjoo.at